"Wat zit er achter de mogelijkheid om het Riziv-nummer van een arts in te trekken?" Die vraag zette dr. Jacques de Toeuf (Bvas) aan het denken. Hij dook in wetten, verslagen en Riziv-documenten en legde een onrustwekkend patroon bloot: een machiavellistisch controlesysteem dat zich in stilte opbouwt en artsen onder permanente surveillance plaatst.

“Er is een systeem aan het ontstaan dat in hoge mate verontrustend is voor iedereen die verstrekkingen levert,” zo steekt Jacques de Toeuf van wal. Directe aanleiding voor zijn onderzoek is de kaderwet van minister Vandenbroucke, die het mogelijk maakt het Riziv-nummer van een arts in te trekken.

“Ik vroeg me af: wat zit hierachter? En dus ging ik graven in de documenten die ik heb zien passeren in het Verzekeringscomité en de Algemene Raad van het Riziv. Leg je alle puzzelstukken samen, dan wordt een hallucinant web van controlemechanismen zichtbaar, dat de artsen boven het hoofd hangt.”

Toegang tot bankgegevens
Een weinig bekende wetswijziging uit 2023 geeft de controleurs van de Dienst Geneeskundige Evaluatie en Controle (DGEC) van het Riziv de mogelijkheid om bij de Nationale Bank van België op te vragen wie de eigenaar is van een bankrekening die zij wensen te onderzoeken. In het kader van facturatiecontroles kan men zo nagaan wie de begunstigde is van betalingen. “De controleurs van het RIZIV kunnen gewoon naar de Nationale Bank stappen en vragen: wie is de eigenaar van deze rekening? Niemand heeft dat opgemerkt. Het staat gewoon in de wet.”

Datamining als wapen
Daarnaast wijst hij op de bevoegdheden van de antifraudecommissie, die samenwerkt met instanties zoals het Intermutualistisch College, de DGEC, de FOD Volksgezondheid, Sciensano en het Health Data Agency. Zij mogen gezamenlijk datamining uitvoeren op verstrekkings- en inkomensgegevens van artsen.

“Ik begrijp dat men fraude wil aanpakken, maar dit gaat heel erg ver. Onder het mom van fraudebestrijding kunnen ze controleren of een veroordeelde arts werkelijk geen prestaties meer levert. Maar waar is de proportionaliteit? Artsen zijn zich nauwelijks bewust van de mate waarin hun doen en laten in kaart wordt gebracht.”

De Toeuf wijst ook op het sanctiesysteem dat sinds 2002 bestaat. Vandenbroucke was toen minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid in de regering Verhofstadt. Hij heeft wettelijk vastgelegd dat administratieve sancties en boetes kunnen worden opgelegd door de leidend ambtenaar van het RIZIV, zonder dat daarvoor een kamer van eerste aanleg of een beroepscommissie tussenbeide komt.

“Dat staat al meer dan twintig jaar in de wet. Maar in het licht van de nieuwe bepalingen in de kaderwet wordt het plots weer uiterst relevant.” Zoals we weten, is in de recente kaderwet een nieuwe en zwaardere sanctie toegevoegd: de intrekking van het Riziv-nummer. Op aandringen van Bvas en het Kartel werd wel vastgelegd dat dit enkel door een juridische instantie kan gebeuren, maar het principe blijft overeind.”

Federale Toezichtscommissie
Het gaat nog verder. Een nieuw controlesysteem is ingevoerd via de kwaliteitswet van 2023, die de oprichting voorziet van een federale toezichtscommissie. Deze commissie kan artsen onderzoeken op naleving van uiteenlopende bepalingen, zoals het correct informeren van de patiënt (zoals voorzien in de wet patiëntenrechten), het bijhouden van een medisch dossier dat conform is aan de bepalingen van de kwaliteitswet, of het volgen van aanbevelingen van de Nationale Raad voor Kwaliteitspromotie (NRKP).

“Een arts die afwijkt van richtlijnen van de NRKP rond bariatrische chirurgie, om maar een voorbeeld te geven, kan gesanctioneerd worden. En vergis u niet: ook deze commissie kan het Riziv-nummer intrekken.”

Verregaande inspectiebevoegdheden
Tot slot waarschuwt hij voor de verregaande inspectiebevoegdheden van al deze controleorganen. Inspecteurs hoeven niet noodzakelijk over dezelfde kwalificaties te beschikken als de verstrekker die ze controleren. “Een kinesitherapeut met een beperkte bijkomende opleiding kan een arts controleren. Dat is wettelijk toegestaan. En die kinesist-inspecteur mag oordelen over zaken als overconsumptie of het volgen van aanbevelingen door artsen. Dat is hallucinant.”

Via de ziekenhuiswet zijn er ook auditmechanismen geïnstalleerd die inhoud van medische dossiers, tarificatie en facturatie kunnen controleren. En ook hier gebeurt dat vaak met tussenkomst van niet-medische inspecteurs.

Permanente vorm van toezicht
Conclusie? Een combinatie van datatoegang, sanctiebevoegdheid, inspectie en juridische grijze zones leidt volgens Jacques de Toeuf tot een permanente vorm van toezicht. “Artsen beseffen het niet. Maar ze staan vandaag onder permanente surveillance. Dag en nacht. Daarom vind ik het hoog tijd om nu de alarmbel te luiden.”

In de volgende edities van Medi-Sfeer en De Specialist komen we hierop terug.