De Belgische ziekenhuissector staat onder zware financiële druk. Tijdens een webinar van de Federatie van Medisch Specialisten op 12 maart waarschuwde voorzitter Stan Politis dat het huidige financieringssysteem steeds moeilijker werkbaar wordt. Volgens hem botst de sector op de grenzen van een model waarbij ziekenhuizen binnen een vaste budgettaire enveloppe middelen onder elkaar moeten verdelen.

De analyse van de MAHA-studie van Belfius toont bovendien dat de financiële situatie van ziekenhuizen al vier jaar verslechtert. De sector heeft steeds minder marge voor investeringen en innovatie. “Deze situatie kan niet lang volgehouden worden,” waarschuwde Politis.

De MAHA-analyse geldt al jaren als een financiële barometer voor de Belgische ziekenhuissector. De recente cijfers tonen een sector die weliswaar licht herstelt tegenover 2023, maar nog altijd met negatieve resultaten kampt. Voor het vierde jaar op rij gaat de sector als geheel financieel achteruit.

Meer dan drie kwart van de ziekenhuizen haalt niet langer een bedrijfsresultaat van één procent van de omzet. Dat wordt doorgaans beschouwd als het minimum om investeringen, innovatie en infrastructuurvernieuwing mogelijk te maken. “Het feit dat de hele sector al vier jaar achteruitgaat, is zorgwekkend,” zei Politis tijdens zijn toelichting.

Financieringsmodel knelt steeds harder

Een deel van het probleem ligt volgens Politis in de manier waarop ziekenhuizen worden gefinancierd. Het Budget Financiële Middelen (BFM) functioneert in de praktijk als een herverdelingsmechanisme binnen een gesloten enveloppe.

“Het BFM is een zero-sum-systeem: wat het ene ziekenhuis wint, verliest een ander,” zegt Politis. De financiering is bovendien sterk gekoppeld aan de gemiddelde ligduur per pathologie. Niet het aantal erkende bedden wordt betaald, maar de zogenoemde verantwoorde bedden, die gebaseerd zijn op nationale gemiddelden. Wanneer patiënten langer in het ziekenhuis blijven dan dat gemiddelde, wordt die extra ligduur niet vergoed.

Dat verklaart mee waarom ziekenhuizen sterk inzetten op kortere verblijven en daghospitalisatie. “De ligduur is de belangrijkste motor van de ziekenhuisfinanciering.”

Kosten en zorgvraag blijven stijgen

Tegelijk stijgen verschillende kostenposten sneller dan de inkomsten. Farmaceutische producten spelen daarin een steeds grotere rol. Zowel de inkomsten als de kosten voor geneesmiddelen nemen al jaren sterk toe en vertegenwoordigen inmiddels meer dan een vijfde van de totale ziekenhuisomzet.

Daarnaast groeit de druk op de arbeidsmarkt. België telt weliswaar meer dan 230.000 geregistreerde verpleegkundigen, maar slechts iets meer dan de helft werkt effectief in de zorg. Projecties wijzen erop dat tegen 2046 ongeveer 65.000 extra verpleegkundigen nodig zijn om de toekomstige zorgvraag op te vangen. Ook in verschillende medische disciplines tekenen zich tekorten af.

Daarbovenop komt de impact van de vergrijzing. Vooral het aantal zeer ouderen groeit snel en veel patiënten hebben meerdere chronische aandoeningen tegelijk. Dat maakt zorg complexer en verhoogt de druk op ziekenhuizen en zorgpersoneel.

Concentratie van zorg dringt zich op

De combinatie van financiële druk, demografische evoluties en personeelstekorten maakt dat het ziekenhuislandschap zal moeten veranderen. België telt vandaag 103 acute ziekenhuizen verspreid over 189 sites, een hoge dichtheid in vergelijking met andere Europese landen.

De concentratie van zorg verloopt traag. Hoewel ziekenhuisnetwerken de samenwerking verbeteren, blijven echte fusies relatief beperkt. “De evolutie naar fusies van ziekenhuizen in België gaat te traag,” vindt Politis.

In zijn analyse schetste Politis een mogelijke evolutie naar een duidelijkere rolverdeling tussen instellingen. Universitaire ziekenhuizen zouden zich concentreren op hooggespecialiseerde zorg, regionale ziekenhuizen op brede acute zorg en kleinere ziekenhuizen vaker op geplande zorg en daghospitalisatie.

De opeenvolgende verliezen tasten de innovatiekracht en competitiviteit van ziekenhuizen aan en maken hervormingen steeds dringender. Voor artsen betekent dat waarschijnlijk meer concentratie van complexe zorg en een verdere verschuiving naar daghospitalisatie. De vraag is niet langer of het ziekenhuislandschap zal veranderen, maar hoe snel.